Een dwergnijlpaard in Mexico

Met In het hol van de leeuw schreef de Mexicaanse schrijver Juan Pablo Villalobos een verhaal over hedendaags Mexico en haar voornaamste probleem, de drugshandel. Volgens de schrijver zelf is dit echter enkel een decor voor een roman met als onderwerp de verhouding van vader tot zoon. ‘De roman schetst deze relatie en alle facetten die daarbij komen kijken: onschuldigheid, eenzaamheid en de introductie van een kind in de wereld van volwassenen.’ Niet zonder reden droeg Villalobos het boek op aan zijn eigen zoon, Mateo.

Dwergnijlpaard

Hoofdpersoon Tochtli is de zoon van een grote drugsbaron, Yolcaut, en woont in wat hij noemt het ‘paleis’ ergens midden in de woestijn. Zijn leven speelt zich af tussen de muren van de woning, en het personeel van Yolcaut, uiteenlopend van schoonmaaksters tot huurmoordenaars en prostituees, vormt zijn sociale wereld. Tochtli heeft een leraar, Mazatzín, die hem thuisonderwijs geeft, en verder moet hij zich vermaken met zijn enorme hoedencollectie, zijn playstation en alle cadeautjes die hij krijgt van zijn vader (waaronder een leeuw en twee tijgers die in kooien in de tuin worden gehouden). Tochtli heeft echter zijn zinnen gezet op iets nieuws. Hij wil een dwergnijlpaard uit Liberia hebben. Deze bijna uitgestorven diersoort prijkt bovenaan zijn wenslijst, en Tochtli’s vader belooft zijn wens te vervullen, want zoals hij steeds zegt: ‘Yolcaut kan alles’.

Vanuit het ontwapenende perspectief van een kind passeert het dagelijks leven in het huis, en zo krijgt de lezer de interpretaties en het commentaar van Tochtli te horen. In dit commentaar is hier en daar de schrijver zelf te beluisteren. ‘Het boek vertelt ook mijn relatie met Mexico, een relatie die veel Mexicanen hebben, namelijk een soort haatliefde verhouding. Mexicanen houden van hun land, maar zijn zich ook bewust van de grote problemen. Zoals Tochtli op een bepaald moment zegt: “Soms is Mexico een rampzalig land, maar soms is het ook een fantastisch land.”.’

Drugsproblemen Mexico

In het hol van de leeuw wordt onmiddellijk geplaatst in het genre van de narconovela, boeken met als onderwerp het drugsgeweld in Mexico. Hoewel Villalobos zijn roman zelf niet als narconovela ziet, heeft hij hier geen problemen mee. ‘Kijk, het was nooit de intentie om een boek over de narcos te schrijven. Ik had een decor nodig om te vertellen wat ik wilde vertellen, maar als mensen de roman een label willen geven, dan is dat geen probleem. Mexico is de laatste tijd helaas veel in het nieuws, en enkel en alleen vanwege de drugsproblemen. Dan is het logisch dat mensen die band leggen.’

Wat betreft de huidige problemen in Mexico, gelooft de schrijver niet dat men op dit moment goed bezig is met het zoeken naar een oplossing. ‘De huidige aanpak, die van de oorlog tegen de kartels, moet je eigenlijk pas over enkele jaren beoordelen. Dan kun je pas zien of het gewerkt heeft, of er resultaat is. Ik denk echter dat president Calderón op dit moment maar één kant van het probleem aanpakt. Het zit hem niet alleen in de gewelddadige kartels, de problemen van Mexico zijn veel groter. Er is bijvoorbeeld slechte toegang tot onderwijs, enorme sociale ongelijkheid en corruptie in alle lagen van de maatschappij. Daarnaast moet men zich niet enkel richten op de verkoop van drugs aan de VS, maar ook op de verkoop van wapens de andere kant op. Dit alles heeft ervoor gezorgd dat Mexico is waar ze nu is. Door enkel de strijd met de kartels aan te gaan, los je de grote problemen niet op.’

Absurditeit

Ook merkt Villalobos dat de Mexicaanse maatschappij, en misschien wel die van de hele wereld, steeds meer aan het materialiseren is. ‘Tegenwoordig draait alles om geld. Vroeger werden mensen in Mexico beoordeeld op de kennis die ze hadden, en daarnaast helaas vaak op hun huidskleur. Nu zijn beiden naar de achtergrond verdreven in ruil voor economisch succes. Van racisme is de maatschappij verschoven naar klassisme. Het gaat er enkel en alleen nog om hoeveel geld je hebt. Het dwergnijlpaard uit Liberia, dat Tochtli zo graag wil hebben, verbeeld de totale absurditeit waartoe dit kan leiden. Het is een vrij nutteloos beest, wordt bedreigd met uitsterven en is alleen te vinden in een vreselijk problematisch land. Maar Tochtli kan het vragen, en daarom doet hij het ook. Hij wil het dier hebben om het hebben.’

Radicaal existentialisme

Hoewel de vader van Tochtli een gevaarlijke drugsbaas is, is hij bereid om voor zijn zoontje alles te doen. Hij houdt van Tochtli en wil hem koste wat het kost beschermen. ‘We blijven allemaal mensen, en we hebben allemaal goede en slechte kanten. Ik ben een radicaal existentialist. Ik geloof niet dat iemand van nature een bepaalde aard heeft en niet kan veranderen. We doen allen goed en slecht, de één meer dan de ander. Dit betekent ook dat dit kan veranderen. In bepaalde situaties zijn mensen in staat om hele nare dingen te doen, en in andere situaties juist hele goede dingen.’

Nederlands publiek

In México is In het hol van de leeuw goed ontvangen en ook in Spanje waren de reacties positief. Hoe denkt de schrijver dat het Nederlandse publiek zal reageren? En kunnen Nederlanders misschien iets leren van de roman?

‘Mexico en Nederland zijn natuurlijk twee totaal verschillende landen, maar om te zeggen dat men iets kan leren van mijn boek gaat wel wat ver. Voor mij is het belangrijkste doel van literatuur om vragen te stellen, niet om ze te beantwoorden. Je moet zoeken naar nieuwe gedachten, maar het gaat niet om het vinden van die gedachten. Als de lezer iets opsteekt of nieuwe ideeën krijgt door wat je hebt geschreven, dan is dat heel mooi.

Latijns-Amerikaanse literatuur is erg populair in landen als Nederland. Dit komt voornamelijk door de grote schrijvers van de boom, zoals Gabriel García Márquez en Jorge Luis Borges. Men verwacht bij een Latijns-Amerikaans boek altijd een magisch realistisch verhaal. Aan de ene kant is dat natuurlijk heel goed voor de Latijns-Amerikaanse literatuur, maar aan de andere kant is het ook een last die elke schrijver van dit continent met zich meedraagt. De West-Europese lezer wil altijd iets exotisch, iets dat voldoet aan zijn verwachtingen. Ik ben eigenlijk erg benieuwd naar de reacties van het Nederlandse publiek.’

In het hol van de leeuw is een komisch en soms plotseling aangrijpend boek. De lezer kan zich flink vermaken met de kinderlijke observaties die Tochtli maakt van de bizarre wereld waarin hij leeft. Zoals alle jongentjes wil hij niets liever dan een stoere man zijn. De momenten waarop dat hem niet lukt, zijn de mooiste passages van het boek. Dan wil de lezer plotseling niets liever dan een arm om Tochtli heen slaan en hem het leven van een normaal jongentje geven.

In het hol van de leeuw is genomineerd voor de Guardian First Book Award.

Uitgeverij Van Gennep, Amsterdam, 2011, ISBN 9789461640185, 122 pag., € 10,00, vertaling: Nadia Ramer

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s